Nasleep

Het RK Bouwblad jaargang 8 nummer 4, 1936 schreef over het dorp:

Wanneer we na deze omschrijving het geheel overzien,dan kunnen we constateeren dat door groote liefde voor de aanwezige natuur, overwegende organische ingesteldheid en groote eenheid van gedachte bij architekt en sierende kunstenaars, hier een „Olympisch" dorp is ontstaan, dat eenig is in zijn soort en zeer terecht de bewondering van de geheele wereld wekt. Werner Marck heeft hier gebouwd op karaktervolle wijze. Niet neutraal of internationaal en tevens allen bevredigend.

De atleten uit de hele wereld voelden zich prettig in het Olympische dorp. Duitsland had zijn best gedaan hen comfortabel onder te brengen, in een internationale broederschap. Helaas bleek dat een tijdelijke idylle. Duitse Joodse sporters bijvoorbeeld werden grotendeels uitgesloten van de spelen, en later uit de gehele samenleving.  En terwijl de spelen aan de gang waren, werd een kleine 40 kilometer van het dorp gebouwd aan concentratiekamp Saschenhausen. De naam Dorf des Vernichtung zou niet misstaan. De eerste gevangen arriveerde in september 1936 en bijna tot het einde van de oorlog in 1945 zou dit een van de vele locaties zijn waar de Nazi's alles en iedereen wat hen niet aanstond uithongerden, uitputte, vergasten, vermoordde. 

 

Het voorspel voor de Tweede Wereldoorlog begon al tijdens de Olympische spelen. Hitler steunde de Spaanse generaal , later dictator Franco door middel van transportvliegtuigen, later werd dat uitgebreid met een groter contingent, inclusief jagers en bommenwerpers. Ook de Kriegsmarine en de Panzertruppe hadden een actief aandeel. In totaal hebben zo'n 20.000 Duitse soldaten dienst gedaan in Spanje. De soldaten rouleerde, zodat ervaring werd opgedaan. De komende jaren zou dat goed van pas komen...

In het Dorf des Friedens werden na de spelen soldaten opgeleid en ondergebracht. Die zouden al snel op tournee gaan naar andere landen, maar niet met een vredesboodschap.

Drie jaar later, in 1939, was de kans zeer groot dat de Duitse en Poolse Olympische deelnemers elkaar weer zouden zien. Nu niet in een wedstrijd, maar een strijd op leven en dood op het slagveld. Al snel volgde de andere landen. Van de 49 landen die deelnamen aan de spelen van 1936, konden slechts 11 de schermutselingen grotendeels vermijden. De overige 38 namen actief deel aan de 2e Wereldoorlog, daartoe gedwongen of uit overtuiging. Olympische spelen en de daarbij geroemde internationale broederschap is geen garantie voor wereldvrede.

Van de Duitse atleten wonnen er 202 een gouden, zilveren of bronzen medaille. Minimaal 30 daarvan kwamen om door oorlogshandelingen. Hoe dat met de anderen landen stond weten we niet exact, maar zeker is dat veel van de jonge mensen die in Berlijn aan de spelen deelnamen, zijn omgekomen tijdens de oorlog. Hier is een lijst te vinden van 591 Olympische atleten die om zijn gekomen tijdens de 2e WO. En hier nog een overzicht: link.

 

Je zou door de mooie woorden en ceremonies bijna kunnen gaan geloven dat men in Duitsland respect had voor Olympische sporters. Ook dat bleek niet waar te zijn. Een olympische medaille was geen garantie dat je niet in een concentratiekamp terecht kwam. Een voorbeeld daarvan is de Joodse Hongaarse gouden medaille winnaar Kajroly Kajrpajti, die het werkkamp Zavidovo overleefde. Een deel van de atleten die in 1936 in het dorf des Friedens verbleven werden later in een ander Duits 'dorp' ondergebracht, maar dit keer één met als doel hun vernietiging. Voorbeelden zijn de Franse zwemmer Alfred 'Artem' Nakache, die Auschwitz overleefde, en de Tsjechische Kurt Epstein, waterpoloër, die zelfs drie kampen overleefde.

 

Hoeveel van de 3963 atleten die in 1936 Berlijn deelnamen aan de zomerspelen daadwerkelijk zijn omgekomen in een concentratiekamp is niet exact bekend, maar een aantal voorbeelden heb ik wel kunnen vinden:

  • Schermer Roman Kantor uit Polen, omgekomen in Madjanek
    Lange afstandsloper Jazef Noji uit Polen, omgekomen in Auschwitz
    Worstelaar Werner Seelenbinder uit Duitsland, na verschillende kampen onthoofd in een gevangenis
    Waterpoloër Bogdan Toajovia uit Joegoslavië, omgekomen in Jadovana
    Bokser Ernest Toussaint uit Luxemburg, omgekomen in Hinzert
    Roeier Hans van Walsem uit Nederland, omgekomen in Neuengamme
    Ruiter Pierre Versteegh uit Nederland, omgekomen in Saschenhausen

 

Het dorp is een prachtig voorbeeld van de capaciteiten van een land op het gebied van architectuur, landschapontwerp, gastvrijheid en internationale samenwerking en verbroedering. Je kan jezelf alleen maar afvragen wat er nog bereikt had kunnen worden als die lijn van opbouw en samenwerking werd aangehouden, in plaats van die van zinloze machtszucht en vernietiging. Een gedachte die tot nadenken stemt.

 

Do you remember? 

Een doorzichtige propagandapoging. Pamflet, uit 1944 of 1945, bedoeld voor Amerikaanse soldaten. Er werd een beroep gedaan om Duitsland met rust te laten, want het ging eigenlijk prima, terwijl de Amerikanen dood en verderf zaaide.. 

 

2036?

Andreas Geisel van de Duitse Olympische sportbond lanceerde het idee dat Berlijn kon bieden voor de Olympische spelen van 2036. Maar zoals alles met betrekking tot de geschiedenis in Duitsland, leid dat tot felle discussies. Men zou kunnen zeggen, er zijn veel goede redenen om juist dan de spelen te organiseren, om de wereld te laten zien die Duitsland heeft geleerd van de geschiedenis en niet hetzelfde land is als in 1936. Anderen zien het als het vieren van de verjaardag van een misbruikt evenement.